काठमाडौँ । अमेरिकाले इरानका विभिन्न सैन्य संरचनालाई लक्षित गर्दै ठूलो हवाई हमला गरेपछि इरानले मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य संरचनामाथि जवाफी मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरेको छ। पछिल्लो घटनाक्रमसँगै केही सातादेखि तुलनात्मक रूपमा शान्त रहेको अमेरिका–इरान द्वन्द्व पुनः गम्भीर सैन्य टकरावतर्फ धकेलिएको छ।

अमेरिकी आक्रमणपछि इरानले जोर्डन, बहराइन र इराकमा रहेका अमेरिकी सैन्य संरचनालाई लक्षित गरी मिसाइल तथा ड्रोन प्रहार गरेको जनाएको छ। यससँगै विश्वको प्रमुख ऊर्जा आपूर्ति मार्ग स्ट्रेट अफ हर्मुज आसपासको तनावसमेत थप बढेको छ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डका अनुसार मंगलबार इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) का विभिन्न सैन्य संरचनामाथि आक्रमण गरिएको थियो। आक्रमणका क्रममा हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, रडार, समुद्री सैन्य संरचना, सञ्चार केन्द्र तथा समुद्रमा बारुदी सुरुङ बिछ्याउने क्षमतासँग सम्बन्धित संरचनालाई निशाना बनाइएको थियो।

इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले भने देशका विभिन्न क्षेत्रमा अमेरिकी आक्रमण भएको जनाएका छन्। अहवाज सहरनजिक अमेरिकी मिसाइल आक्रमण भएको तथा दक्षिणपूर्वी इरानको जिरोफ्टस्थित नागरिक विमानस्थललाई समेत निशाना बनाइएको उनीहरूको दाबी छ।

दक्षिणपूर्वी बन्दरगाह सहर चाबहार, स्ट्रेट अफ हर्मुजमा पर्ने बन्दर अब्बास तथा खाडी क्षेत्रको महत्वपूर्ण ग्यास केन्द्र असालुयेहमा विस्फोटका आवाज सुनिएको रिपोर्टमा उल्लेख छ। इरानी सरकारी टेलिभिजनले स्ट्रेट अफ हर्मुजको उत्तरी भागमा रहेको किस्म टापुमा समेत विस्फोट भएको जनाएको छ।

विवाह समारोहमा पनि क्षति

इरानको सिरिकनजिक भएको एउटा विवाह समारोहलाई अमेरिकी आक्रमणले प्रभावित गरेको इरानी रेड क्रिसेन्टले जनाएको छ। उसका अनुसार घटनामा पाँच जनाको मृत्यु भएको छ भने ५० जना घाइते भएका छन्।

मेहर समाचार संस्थाले मृतकमध्ये चार वर्षका एक बालकसमेत रहेको जनाएको छ।

यद्यपि घटनाको स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी रहेको छ।

स्ट्रेट अफ हर्मुजमा बढ्दो जोखिम

पछिल्लो सैन्य टकरावको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव विश्वको तेल आपूर्ति मार्ग मानिने स्ट्रेट अफ हर्मुजमा परेको छ।

युद्ध सुरु भएपछि इरानले उक्त जलमार्गबाट हुने तेल ढुवानी प्रभावकारी रूपमा रोकिदिएको दाबी गरिएको छ। युद्धअघि विश्वभर खपत हुने प्रत्येक पाँच ब्यारेल तेलमध्ये करिब एक ब्यारेल यही जलमार्ग हुँदै ओसारपसार हुने गरेको थियो।

तनाव बढेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यसमेत तीव्र रूपमा बढेको छ। मंगलबार अन्तर्राष्ट्रिय कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल चार डलरभन्दा बढीले बढेर पाँच सातायताकै उच्च बिन्दुमा पुगेको रोयटर्सले जनाएको छ।

आईआरजीसीले स्ट्रेट अफ हर्मुजमाथि आफ्नो नियन्त्रण अझ कडा बनाउने चेतावनी दिएको छ।

इरानी संसद्का सभामुख मोहम्मद बाघेर घालिबाफलाई उद्धृत गर्दै इरानी सञ्चारमाध्यमले भनेका छन्, “यदि शत्रुहरूले हामीलाई फारसको खाडीबाट तेल निर्यात गर्न नदिने हो भने, कसैले पनि तेल निर्यात गर्न पाउने छैन।”

यसले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा थप अवरोध आउन सक्ने चिन्ता बढाएको छ।

अमेरिकी सैन्य संरचनामाथि इरानको जवाफी हमला

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई जवाफी कारबाही नगर्न चेतावनी दिएका थिए। उनले अमेरिकी आक्रमणको जवाफ दिए अझ ठूलो र कडा सैन्य कारबाही गर्ने चेतावनी दिएका थिए।

तर उक्त चेतावनीका बाबजुद इरानले जोर्डन, बहराइन र इराकमा रहेका अमेरिकी सैन्य संरचनालाई लक्षित गर्दै जवाफी हमला गरेको हो।

आईआरजीसीले जोर्डनमा रहेको अमेरिकी सैन्य अड्डामाथि ठूलो ब्यालिस्टिक मिसाइल आक्रमण गरेको र त्यसबाट अमेरिकी सैनिक मारिएको दाबी गरेको छ।

तर रोयटर्सका अनुसार दुई अमेरिकी अधिकारीले प्रारम्भिक सूचनामा जोर्डनमा भएको इरानी आक्रमणबाट अहिलेसम्म कुनै अमेरिकी सैनिक हताहत नभएको बताएका छन्।

इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले बहराइनमा रहेको अमेरिकी सैन्य अड्डालाई पनि ठूलो ड्रोन आक्रमणबाट निशाना बनाइएको जनाएका छन्। यता कुवेतको सेनाले आफ्नो हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय भएको जनाएको छ।

जोर्डनको सेनाका अनुसार उसको हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गरेका १३ ब्यालिस्टिक मिसाइलमध्ये १० वटा खसालिएका थिए भने तीनवटा दुर्गम क्षेत्रमा खसेका थिए। बहराइनले पनि इरानी ड्रोनहरू आफ्नो क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुअघि नै नष्ट गरिएको जनाएको छ।

आईआरजीसीले उत्तरी इराकको एर्बिल क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य संरचनामाथि पनि मिसाइल र ड्रोनबाट संयुक्त आक्रमण गरिएको दाबी गरेको छ। उसका अनुसार आक्रमणबाट मर्मत केन्द्र, प्राविधिक उपकरण राखिएका गोदाम तथा अमेरिकी निगरानी बेलुन नियन्त्रण गर्ने प्रणालीमा क्षति पुगेको छ।

आर्थिक दबाबबाट फेरि प्रत्यक्ष युद्धतर्फ

अमेरिका र इरानबीच पछिल्लो समय प्रत्यक्ष सैन्य भिडन्त तुलनात्मक रूपमा कम भएको थियो। जुलाईपछि पहिलोपटक गत सप्ताहन्तमा दुवै पक्षबीच पुनः गोली हानाहान भएको थियो।

त्यसपछि सोमबार स्ट्रेट अफ हर्मुजबाट बाहिरिँदै गरेका दुई तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण भएको थियो। यसअघि आइतबार अमेरिकी सेनाले इरानको लाराक टापुमाथि आक्रमण गरेको थियो। त्यसको जवाफमा इरानले जोर्डनमा रहेका दुई अमेरिकी हवाई अड्डालाई मिसाइल प्रहार गरेको थियो।

करिब ६ महिनादेखि जारी द्वन्द्व पछिल्लो समय प्रत्यक्ष सैन्य संघर्षभन्दा बढी आर्थिक दबाब, प्रतिबन्ध र तेल आपूर्तिको गतिरोधतर्फ केन्द्रित हुँदै गएको थियो। तर पछिल्ला अमेरिकी हवाई आक्रमण र इरानको जवाफी कारबाहीले द्वन्द्वलाई पुनः प्रत्यक्ष सैन्य टकरावतर्फ धकेलेको छ।

अमेरिका र इरानबीच जुन महिनामा युद्धविरामसम्बन्धी सहमति भएको थियो। तर स्ट्रेट अफ हर्मुजमाथि इरानको नियन्त्रण तथा उक्त जलमार्गबाट हुने तेल ढुवानीका विषयमा दुवै पक्षबीच फरक व्याख्या देखिएपछि सहमति लामो समय टिक्न सकेन।

पछिल्लो घटनाक्रमले युद्धविरामको भविष्य मात्र अनिश्चित बनाएको छैन, विश्व बजारमा तेल आपूर्ति, मूल्यवृद्धि र ऊर्जा सुरक्षामाथि समेत नयाँ जोखिम थपेको छ।