काठमाडौं – अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्यका लागि प्रारम्भिक सम्झौता भए पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य तत्काल सामान्य अवस्थामा नफर्कने विश्लेषण सार्वजनिक भएको छ। विज्ञहरूका अनुसार उत्पादनमा आएको अवरोध, बन्दरगाह तथा ढुवानी क्षेत्रमा देखिएको समस्या र गर्मीयामको उच्च मागका कारण इन्धनको मूल्य केही महिना उच्च रहन सक्ने सम्भावना छ।

अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार युद्धका कारण दैनिक करिब १ करोड ४० लाख ब्यारेल तेल उत्पादन प्रभावित भएको छ, जुन विश्वको कुल मागको झन्डै १४ प्रतिशत बराबर हो। ऊर्जा क्षेत्रका विज्ञहरूले उत्पादन पुनः पूर्ण क्षमतामा फर्किन समय लाग्ने भएकाले मूल्य घट्ने प्रक्रिया पनि ढिलो हुने बताएका छन्।

विश्लेषक जो डिलका अनुसार गर्मीयामभरि इन्धनको माग उच्च रहने भएकाले पेट्रोलको मूल्य युद्धअघिको अवस्थामा फर्किन सेप्टेम्बर वा अक्टोबरसम्म लाग्न सक्छ। त्यस्तै, राइस विश्वविद्यालयका प्राध्यापक मार्क जोन्सले युद्धविराम दीर्घकालीन रूपमा स्थिर हुने सुनिश्चित नभएसम्म धेरै उत्पादकहरू पूर्ण उत्पादनमा फर्किन हिच्किचाउने बताएका छन्।

सम्झौताअनुसार अमेरिका र इरानबीच ६० दिनको वार्ता अवधि तय गरिएको छ। यस अवधिमा पुनः तनाव बढ्ने जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै धेरै कम्पनीहरूले उत्पादन विस्तारमा सावधानी अपनाउन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

विज्ञहरूका अनुसार उत्पादनभन्दा ठूलो चुनौती अहिले ढुवानी र आपूर्ति शृङ्खलामा देखिएको अवरोध हो। केपलरको तथ्याङ्कअनुसार हाल ५०० भन्दा बढी जहाजहरू विभिन्न मार्गमा प्रतीक्षारत छन्। युद्धका क्रममा दैनिक १३५ जहाज आवतजावत गर्ने क्षेत्रमा संख्या घटेर करिब १० मा सीमित भएको थियो। यसले विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणालीमा दबाब सिर्जना गरेको छ।

इन्धनको मूल्यवृद्धिको असर खाद्य क्षेत्रमा समेत देखिन थालेको छ। विश्वको ठूलो हिस्सा युरिया मल उत्पादन गर्ने खाडी क्षेत्रबाट आपूर्ति प्रभावित हुँदा कृषि उत्पादन लागत बढ्ने जोखिम देखिएको छ। यसका कारण खाद्यान्न मूल्यमा समेत दबाब कायम रहने विश्लेषण गरिएको छ।

अमेरिकामा हाल पेट्रोलको औसत मूल्य प्रतिग्यालन ४ डलरभन्दा माथि रहेको छ। पछिल्ला महिनाहरूमा ऊर्जा मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको भए पनि हाल केही कमी आउन थालेको संकेत देखिएको छ। यद्यपि विशेषज्ञहरूका अनुसार मूल्य स्थायी रूपमा घट्नका लागि उत्पादन, ढुवानी र भण्डारण प्रणाली पूर्ण रूपमा सामान्य हुन आवश्यक छ।

विश्लेषकहरूको निष्कर्ष अनुसार युद्धविरामले बजारमा सकारात्मक संकेत दिएको भए पनि विश्व ऊर्जा बजार पूर्ववत् अवस्थामा फर्किन अझै धेरै समय लाग्नेछ। त्यसैले उपभोक्ताहरूले पेट्रोलियम पदार्थ र सम्बन्धित वस्तुहरूको मूल्यमा तत्काल ठूलो राहत पाउने सम्भावना कम रहेको बताइएको छ।