काठमाडौं । सात महिनादेखि जारी अमेरिका–इरान युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासस्वरूप दुवै देशका अधिकारीहरूले सोमबार मध्यस्थकर्तामार्फत छुट्टाछुट्टै छलफल गरेका छन्। युद्धविराम र शान्ति वार्तालाई पुनः अघि बढाउने उद्देश्यले पछिल्लो संवाद भएको हो।

समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार आगामी छलफल संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाका क्रममा इरानले अघि सारेको सातदिने प्रस्तावको संशोधित स्वरूपमा केन्द्रित हुन सक्ने सम्भावना छ। दुवै पक्षबीच यसअघि भएका युद्धविराम सम्झौता टिक्न नसकेपछि पुनः संवादको प्रयास थालिएको हो।

फेब्रुअरीको अन्त्यमा अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही सुरु गरेपछि युद्ध चर्किएको थियो। सात महिनादेखि जारी संघर्षमा हजारौँ मानिसको मृत्यु भएको बताइएको छ। युद्धका कारण विश्वको महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्ग स्ट्रेट अफ हर्मुजमा अवरोध उत्पन्न हुँदा विश्व बजार र विशेषगरी तेल आपूर्तिमा समेत असर परेको छ।

यसअघि मध्यस्थकर्तामार्फत भएका वार्ताका क्रममा अमेरिका र इरान अप्रिल र जुनमा दुईपटक युद्धविराम गर्न सहमत भएका थिए। तर दुवै युद्धविराम लामो समय टिक्न सकेनन्।

इरानको सातदिने प्रस्तावमा के छ ?

संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा सहभागी हुन न्युयोर्क पुगेका इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्ची अझै त्यहीँ छन्। इरानी सरकारी समाचार संस्थाका अनुसार उनले इरानले अघि सारेको पछिल्लो युद्धविराम प्रस्तावमा अमेरिकाको जवाफको प्रतीक्षा भइरहेको बताएका छन्।

इरानले प्रस्तुत गरेको सातदिने प्रस्तावमा इरान र लेबननमा जारी सबै प्रकारका शत्रुता अन्त्य गर्ने, इरानको अर्बौं डलर बराबरको रोक्का सम्पत्ति फुकुवा गर्ने तथा इरानी तेलमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने विषय समेटिएका छन्।

त्यस्तै, इरानी बन्दरगाहमाथिको अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने प्रस्ताव पनि इरानले अघि सारेको छ। त्यसको बदलामा तेल बोकेका पानीजहाजका लागि महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः खोल्ने प्रस्ताव इरानले गरेको छ।

इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमका विषयमा पुनः वार्ता गर्न तयार रहेको पनि जनाएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको अत्यधिक प्रशोधित युरेनियम नियन्त्रण वा नष्ट गर्न चाहेको विषयमा समेत छलफल अघि बढाउने प्रस्तावमा उल्लेख छ।

इरानी विदेशमन्त्री अराघ्चीले यदि अमेरिका सम्झौता वा शान्तिपूर्ण समाधान चाहन्छ भने इरानले आफ्नोतर्फबाट समाधानको प्रस्ताव प्रस्तुत गरिसकेको बताएका छन्।

ट्रम्पले प्रस्ताव अस्वीकार गरेको बताएका थिए

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शनिबार इरानको प्रस्ताव आफूले अस्वीकार गरेको बताएका थिए। उनका अनुसार आर्थिक दबाबका कारण इरान तत्काल सम्झौताका लागि इच्छुक भएको हो।

तर, आइतबार अमेरिकी अनलाइन सञ्चारमाध्यम एक्सियोससँग कुरा गर्दै ट्रम्पले यही साता अमेरिकी वार्ताकारहरूले इरानी पक्षसँग थप छलफल गर्ने अपेक्षा रहेको बताएका थिए।

सोमबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले पनि अमेरिकी अधिकारीहरूले मध्यस्थकर्तामार्फत इरानी पक्षसँग छुट्टाछुट्टै संवाद गरेको पुष्टि गरेका छन्। यद्यपि, उनले वार्ताको विषय र प्रगतिबारे विस्तृत जानकारी दिएनन्।

उता, अराघ्चीले आइतबार मध्यस्थकर्ताबाट अमेरिकाले इरानको प्रस्ताव औपचारिक रूपमा अस्वीकार गरेको जानकारी आफूहरूले नपाएको बताएका थिए। अमेरिकाको स्पष्ट धारणा आएपछि मात्रै आगामी कदमबारे निर्णय गर्ने इरानको भनाइ छ।

अराघ्चीका अनुसार स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा इरानका सर्त स्पष्ट छन्। ती सर्त पूरा भएपछि मात्रै समुद्री मार्ग खुलाउने सम्भावना रहेको उनले बताएका छन्।

जारी गतिरोधको समाधान सैन्य माध्यमबाट नभई वार्तामार्फत मात्रै सम्भव हुने इरानको धारणा छ। पछिल्लो संवादले सात महिनादेखि जारी युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिका र इरानबीच पुनः औपचारिक वार्ताको बाटो खोल्ने सम्भावना बढाएको छ।