एजेन्सी। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उनका रुसी समकक्षी भ्लादिमिर पुटिनबिच हंगेरीको बुडापेस्टमा आगामी दुई हप्ताभित्र हुने भनिएको व्यक्तिगत भेटघाटको योजना भङ्ग भएको छ। ट्रम्पले रुस(युक्रेन युद्धलाई हालको अग्रपङ्क्तिमै युद्धविराम गरेर ‘स्थगन’ गर्ने प्रस्ताव गरेपछि वार्ता भङ्ग भएको हो। ट्रम्पले मङ्गलबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै तत्काल कुनै बैठक नहुने सङ्केत दिँदै भने, ‘म व्यर्थको बैठक गर्न चाहन्नँ। म समय बर्बाद गर्न चाहन्नँ, त्यसैले के हुन्छ, हेरौँला।’ ४२ महिना लामो रुस(युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने शान्ति वार्ता भङ्ग भएको यो पछिल्लो घटना हो। दुई महिनाअघि अगस्टमा अलास्कामा ट्रम्प र पुटिनबिच हतारमा भएको शिखर वार्ता पनि कुनै परिणाममा पुग्न सकेको थिएन। दोस्रो विश्वयुद्धपछिको युरोपको यो सबैभन्दा ठुलो र घातक युद्धमा दुवै पक्षका हजारौँ मानिसहरू मारिएका छन्।
आखिर फेरि किन वार्ताको योजना भङ्ग भयो ? रुसलाई युद्ध अन्त्य गर्न के चाहिन्छ ? रुस–युक्रेनका लागि ट्रम्पको पछिल्लो प्रस्ताव के थियो ? गत वर्ष आफ्नो राष्ट्रपतीय अभियानका क्रममा ट्रम्पले रुस र युक्रेनबिचको युद्ध २४ घण्टाभित्रै अन्त्य गरिदिने दाबी गरेका थिए। यो दाबी गरेको एक वर्षभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि (र आफ्नो दोस्रो कार्यकालको १० महिनामा) उनले कुनै प्रगति नभएकोमा बढ्दो निराशा व्यक्त गरिरहेका छन्। पुटिनले युद्धविरामका लागि युक्रेनको पूर्ण निःशस्त्रीकरण र युद्धको क्रममा कब्जा गरेको कुनै पनि क्षेत्र रुससँगै राख्नुपर्ने अडान राखेका छन्। युक्रेनले भने आफ्नो भूमि सुम्पने धारणामा आपत्ति जनाएको छ, र ट्रम्प दुई पक्षको अडानबिच कुनै प्रगति गर्न असमर्थ भएका छन्। आइतबार ट्रम्पले रुसलाई युद्धलाई हालको युद्ध रेखामा नै ‘स्थगन’ गर्न आह्वान गरे, र दुई पक्षले भविष्यका वार्ताहरूमा क्षेत्रसम्बन्धी ‘विवरणहरू’ समाधान गर्ने लक्ष्य राख्न सक्ने बताए। अमेरिकी राष्ट्रपतिले भने, ‘उनीहरू अहिले युद्ध रेखामा नै रोकिनुपर्छ, घर जानुपर्छ, मानिस मार्न बन्द गर्नुपर्छ र यसलाई टुङ्गो लगाउनुपर्छ।’ हालको अग्रपङ्क्ति डोनबास क्षेत्र हुँदै गुज्रिएको छ, जुन औद्योगिक केन्द्र हो र जहाँ सबैभन्दा धेरै लडाइँ भएको छ। यस क्षेत्रको भविष्यबारे ट्रम्पले भने, ‘जसरी रेखा काटिएको छ, त्यसरी नै छोड्नुहोस्। अहिले यो काटिएको छ ( मलाई लाग्छ ७८ प्रतिशत जमिन रुसले पहिले नै कब्जा गरिसकेको छ। अहिले जस्तो छ, त्यसरी नै छोड्नुहोस्। भविष्यमा यसबारे वार्ता गर्न सकिन्छ।’

युरोपेली सहयोगीहरूले युक्रेनको प्रस्तावलाई समर्थन गरेका हुन् ?
हो। मङ्गलबार जेलेन्स्कीसहित युरोपेली नेताहरूले हस्ताक्षर गरेको एक विज्ञप्तिमा उनीहरूले युद्धलाई तत्काल रोक्न ट्रम्पको प्रस्तावलाई ‘दृढतापूर्वक’ समर्थन गरेको बताएका थिए, र ‘हालको सम्पर्क रेखा नै वार्ताको सुरुवात बिन्दु हुनुपर्ने’ उल्लेख गरे। ती नेताहरूले रुसी राष्ट्रपतिलाई शान्ति प्रक्रिया अवरुद्ध गरेको आरोप लगाए। विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘रुसको अवरोध गर्ने रणनीतिले बारम्बार देखाएको छ कि युक्रेन मात्र शान्तिका लागि गम्भीर पक्ष हो। हामी सबै देख्न सक्छौँ कि पुटिनले हिंसा र विनाशलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्।’ नेताहरूले जबसम्म पुटिन शान्ति गर्न तयार हुँदैनन्, रुसको अर्थतन्त्र र रक्षा उद्योगमाथि दबाब बढाउने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरे ।

रुसको अडान के छ ?
ट्रम्प–पुटिन बैठकको योजना भङ्ग हुनुभन्दा एक दिन अगाडि, सोमबार क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले रुसी नेताले युद्ध ‘स्थगन’ गर्ने पछिल्लो प्रस्तावलाई स्वीकार नगर्ने स्पष्ट पारेका थिए। उनले रुसको अडानमा ‘निरन्तरता’ रहेको बताए, जसले युद्ध अन्त्यका लागि आफ्नो कठोर मागहरूमा जोड दिन्छ, जसमा मस्कोले दाबी गरेको पूर्वी क्षेत्रहरूबाट युक्रेनी सेनाको पूर्ण फिर्ती पनि समावेश छ। रुसले ‘सप्ताहान्तमा’ अमेरिकालाई एक गोप्य सन्देश पठाएको मङ्गलबार रोयटर्स समाचार एजेन्सीले रिपोर्ट गरेको छ, जसमा उसले युक्रेनको सम्पूर्ण डोनबास क्षेत्रको नियन्त्रण माग गरेको थियो—केवल उसले कब्जा गरिसकेका भागहरू मात्र होइन। रुसका विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभले पनि मङ्गलबार अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोसँग टेलिफोनमा कुरा गरे। पछि मस्कोमा पत्रकारहरूलाई उनले मस्कोको अडान ‘अलास्का शिखर सम्मेलनको सहमतिभन्दा फरक नभएको’ बताएको जानकारी दिए। लाभरोभले पुटिनको अलास्का शिखर सम्मेलनको अडान दोहोर्‍याउँदै भने कि रुस द्वन्द्वको ‘प्राथमिक कारणहरू’ समाप्त गरेपछि मात्र युद्ध अन्त्य गर्न सहमत हुनेछ—जसको अर्थ युक्रेनको निःशस्त्रीकरण र युद्धको क्रममा रुसले कब्जा गरेको क्षेत्रहरू रुसलाई नै सुम्पिनु हो। यो माग किएभलाई अस्वीकार्य छ।

के वार्ताको क्रममा ट्रम्पको अडान फेरिएको छ
हो, रुस र युक्रेनबिच युद्धविरामको मध्यस्थता गर्ने प्रयासमा ट्रम्पले आफ्नो अडान बारम्बार फेरेका छन्। अघिल्लो अमेरिकी प्रशासन, राष्ट्रपति जो बाइडेनको नेतृत्वमा, युक्रेनलाई अटल समर्थन व्यक्त गरेको थियो। तर ट्रम्प प्रशासनले यसै वर्षको फेब्रुअरीमा वासिङ्गटन डीसीको ओभल अफिसमा भएको भेटमा जेलेन्स्कीसँग कडा अडान लिएको थियो। चर्को भनाभनका क्रममा ट्रम्प र उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले जेलेन्स्कीलाई अमेरिकाले दिएको सहयोगप्रति पर्याप्त आभार व्यक्त नगरेको भन्दै हप्काएका थिए। मार्चमा ट्रम्पले मस्कोविरुद्ध व्यापक दोस्रो चरणको महसुल र प्रतिबन्धको धम्की दिएका थिए—र अगस्टमा यो धम्की दोहोर्‍याए। तर जब उनले पछि अगस्टमा अलास्कामा पुटिनसँग भेटे, तब उनले क्रेमलिनले युक्रेनलाई क्षेत्रहरू सुम्पिन र नेटोबाट टाढा रहन माग गरिरहेका बेला पनि जेलेन्स्कीलाई सम्झौता स्वीकार गर्न दबाब दिइरहेको जस्तो देखिन्थ्यो। ट्रम्पले पत्रकारहरूलाई भनेका थिए, ‘केही भूमि आदानप्रदान हुनेछ ।’ दुवै पक्षले क्षेत्रहरू त्याग्नुपर्नेमा उनले जोड दिएका थिए। अर्को महिना फेरि आफ्नो रणनीति बदल्दै, ट्रम्पले युक्रेनी राष्ट्रपतिलाई समर्थन गरेको जस्तो देखियो, जब उनले किएभले आफ्नो क्षेत्रहरू फिर्ता लिन सक्ने—वा सायद त्योभन्दा पनि अगाडि बढ्न सक्ने बताएका थिए।

यसको अर्थ युद्धका लागि के हुन्छ ?
मुख्यतया, थप अनिश्चितता। शिखर वार्ता भङ्ग हुनुको अर्थ तत्काल रुस(युक्रेन युद्ध अन्त्य हुने कुनै सङ्केत छैन। गत हप्ता, जेलेन्स्की फेरि ह्वाइट हाउसमा थिए, जहाँ उनले अमेरिकी टमाहक मिसाइलहरू उपलब्ध गराउने मागमा जोड दिएका थिए, जसले किएभलाई रुसी क्षेत्रभित्रका लक्ष्यहरूमा प्रहार गर्न सक्षम बनाउने आशा थियो। तर उनले उक्त सहमति भने पाएनन्।
ट्रम्पले पहिले यस विचारप्रति खुलापन देखाएका थिए ? यद्यपि, शुक्रबार जेलेन्स्कीसँगको भेटमा उनले त्यो सम्भावनाबाट पछि हटे। जेलेन्स्कीले सामान्य रूपमा सैन्य समर्थन बढाउन ह्वाइट हाउसलाई दबाब दिँदै आएका छन्, तर ट्रम्पले यसअघि नै सङ्केत गरिसकेका छन् कि युक्रेनका युरोपेली सहयोगीहरू नेटो राष्ट्रहरूले थप सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ।