काठमाडौं । फ्रान्सेली फुटबल स्टार किलियन एम्बाप्पेले चीनका दिवंगत नेता माओत्से तुङसँग जोडिएको विवादास्पद इन्टरनेट मिमबारे गरेको टिप्पणीप्रति माफी मागेका छन् । उनको टिप्पणीलाई लिएर चीनमा व्यापक आलोचना भएपछि केही चिनियाँ कम्पनीले उनीसँगको व्यावसायिक साझेदारीसमेत अन्त्य गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ ।

स्पेनिस क्लब रियल मड्रिडका फरवार्ड एम्बाप्पेले फ्रान्सेली टक शो ‘द ब्रिज’ मा कुराकानी गर्ने क्रममा आफूलाई हँसाउने इन्टरनेट मिमबारे चर्चा गरेका थिए । त्यस क्रममा उनले ‘चिनियाँ तानाशाह’सँग जोडिएको एउटा भिडियोलाई लिएर हाँसेको दृश्य सार्वजनिक भएपछि विवाद सुरु भएको थियो ।

उक्त मिममा माओत्से तुङजस्तो देखिने तस्बिरमा एम्बाप्पेको अनुहार जोडिएको थियो । फुटबलमा उनको प्रभाव र मैदानमा देखाउने नेतृत्व शैलीलाई व्यङ्ग्य गर्दै उनलाई ‘तानाशाह’ भन्ने गरिएको प्रसंगसँग मिम जोडिएको बताइएको छ ।

विवाद बढेपछि एम्बाप्पेले वक्तव्यमार्फत माफी मागेका छन् । ‘मेरो टिप्पणी उचित थिएन । त्यसले चीनका धेरै मानिस र विश्वभर रहेका चिनियाँ समुदायलाई चोट पुर्‍याएको मैले अहिले बुझेको छु,’ उनले भनेका छन्, ‘मेरो भनाइबाट दुःखी भएका सबैसँग माफी माग्छु ।’

स्पेनिस ला लिगाले पनि एम्बाप्पेको टिप्पणीबाट चिनियाँ समर्थकमा परेको असरप्रति दुःख व्यक्त गर्दै माफी मागेको छ ।

चिनियाँ कम्पनीको असन्तुष्टि

चिनियाँ सामाजिक सञ्जालमा एम्बाप्पेको टिप्पणीको व्यापक आलोचना भएको छ । केही प्रयोगकर्ताले चीनको बजारबाट लाभ लिने तर चिनियाँ जनताको भावनामा चोट पुर्‍याउने अभिव्यक्ति दिने भन्दै उनको आलोचना गरेका छन् । एम्बाप्पे र उनको क्लब रियल मड्रिडलाई बहिष्कार गर्नुपर्ने मागसमेत उठेको छ ।

विवाद चर्किएपछि चीनको प्रमुख दुग्ध उत्पादक कम्पनीमध्ये एक मेङ्निउले चिनियाँ जनताको भावनामा चोट पुर्‍याउने अभिव्यक्ति वा व्यवहारप्रति शून्य सहनशीलताको नीति अपनाउने जनाएको छ । पेय पदार्थ उत्पादक कम्पनी डोङपेङले पनि यस्तै धारणा सार्वजनिक गरेको छ । यद्यपि, दुवै कम्पनीले साझेदारी अन्त्यको कारणका रूपमा उक्त भिडियोलाई प्रत्यक्ष उल्लेख गरेका छैनन् ।

चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम ग्लोबल टाइम्सका अनुसार सरकारी प्रसारक सीसीटीभीको समाचार एपमा एम्बाप्पेसम्बन्धी सामग्री प्रसारण नगरिने बताइएको छ । चिनियाँ सञ्चारमाध्यममा मंगलबारदेखि सीसीटीभीले स्पेनिस ला लिगाका खेलसमेत प्रसारण नगर्ने समाचार सार्वजनिक भएका छन् ।

चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता लिन जियानले पनि यस विषयमा प्रतिक्रिया दिँदै चिनियाँ जनताको भावनामा चोट पुर्‍याउने अभिव्यक्ति र व्यवहारको विभिन्न क्षेत्रबाट विरोध हुनु स्वाभाविक भएको बताएका छन् ।

माओबारे टिप्पणी किन संवेदनशील ?

माओत्से तुङले सन् १९४९ मा जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापना गरेका थिए । उनको शासनकालमा लागू गरिएका ‘ग्रेट लिप फरवार्ड’ र ‘सांस्कृतिक क्रान्ति’ जस्ता अभियानका कारण ठूलो मानवीय क्षति भएको इतिहासकारहरूको अनुमान छ । विशेषगरी ‘ग्रेट लिप फरवार्ड’ अभियानसँग जोडिएको भोकमरीमा करोडौँ मानिसको मृत्यु भएको अनुमान गरिन्छ ।

सन् १९७६ मा माओको मृत्युपछि चीनले आर्थिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका क्षेत्रमा नयाँ दिशा लिएको थियो । तथापि, चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीले माओलाई अझै पनि राष्ट्रिय इतिहासको महत्त्वपूर्ण व्यक्तित्वका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ । त्यसैले माओसँग सम्बन्धित व्यङ्ग्य वा टिप्पणीलाई चीनमा राजनीतिक तथा राष्ट्रिय संवेदनशीलतासँग जोडेर हेरिन्छ ।

एम्बाप्पेसम्बन्धी विवादित भिडियोको मूल संस्करण भने कार्यक्रमको युट्युब च्यानलमा उपलब्ध नभएको बताइएको छ । सार्वजनिक भएका क्लिपमा उनले माओको नाम स्पष्ट रूपमा लिएको देखिँदैन । उनले उक्त मिम साथीहरूसँग नियमित रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको बताएका छन् ।

चिनियाँ फुटबलसम्बन्धी अनलाइन मञ्च डोङछिउदीले सोमबार राति एम्बाप्पेको टिप्पणी अनुचित र चिनियाँ जनताको भावनामा चोट पुर्‍याउने खालको भन्दै सार्वजनिक रूपमा ध्यानाकर्षण गराएपछि विवाद थप फैलिएको बताइएको छ ।

चीन एम्बाप्पेका लागि महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक बजार हो । चिनियाँ ब्रान्डहरूले उनीसँग विज्ञापन तथा प्रवर्द्धनसम्बन्धी ठूलो मूल्यका सम्झौता गरेका छन् । विवादपछि चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल वेइबोमा एम्बाप्पेसम्बन्धी विषय चर्चामा आएको छ ।

यसअघि पनि एम्बाप्पेले इतिहासमा लाखौँ मानिसलाई दुःख दिएका तानाशाहहरूसँग आफूलाई तुलना गर्ने मिमप्रति असहजता व्यक्त गरेका थिए । त्यस्ता मिममा राजनीतिक र मानवीय संवेदनशीलताको अभाव देखिने उनको भनाइ थियो ।