काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङसँग चीनले अमेरिकाबाट हतियार किन्न चाहन्छ कि भनेर प्रश्न गरेको खुलासा भएको छ।

चीनका लागि अमेरिकी राजदूत डेभिड पर्ड्युले आइतबार फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले सीसँग यस्तो प्रश्न गरेको बताएका हुन्। उनका अनुसार ट्रम्पले आफूले विश्वका विभिन्न देशलाई अमेरिकी हतियार बिक्री गर्ने गरेको बताउँदै एकपटक सीलाई समेत चीनले केही हतियार किन्न चाहन्छ कि भनेर सोधेका थिए।

ट्रम्प र सीबीच गत साता वासिङ्टनमा भएको भेटवार्तापछि पर्ड्युले यस्तो जानकारी सार्वजनिक गरेका हुन्। यद्यपि, उनले ट्रम्पले सीसँग उक्त विषय गत साताको भेटमा उठाएका हुन् वा यसअघि मेमा बेइजिङमा भएको भेटका क्रममा भनेका हुन् भन्ने स्पष्ट पारेका छैनन्। सीले ट्रम्पको प्रस्ताव वा प्रश्नमा कस्तो प्रतिक्रिया दिएका थिए भन्ने पनि सार्वजनिक भएको छैन।

अमेरिकाले ताइवानलाई करिब १४ अर्ब डलर बराबरको नयाँ हतियार बिक्री गर्ने प्रस्तावमा निर्णय गर्न ढिलाइ गरिरहेको समयमा ट्रम्पको उक्त भनाइ सार्वजनिक भएको हो। फाइनान्सियल टाइम्सका अनुसार ट्रम्प–सी भेटअघि चीनले अमेरिकामाथि ताइवानलाई हतियार बिक्री रोक्न दबाब दिने अपेक्षा गरिएको थियो।

चीनले ताइवानलाई आफ्नो भूभाग दाबी गर्दै आएको छ र ताइवानलाई अमेरिकी हतियार बिक्रीको निरन्तर विरोध गर्दै आएको छ।

ताइवानको हतियार बिक्री अझै अनिश्चित

ताइवानलाई प्रस्ताव गरिएको करिब १४ अर्ब डलर बराबरको हतियार प्याकेज कहिले स्वीकृत हुन्छ भन्ने आफूलाई जानकारी नभएको पर्ड्युले यसअघि नै बताएका थिए। उनका अनुसार ट्रम्पले आफ्नो निर्णयका लागि आफ्नै समयतालिका तय गरेका छन्।

मेमा बेइजिङमा सीसँग भेट गरेपछि ट्रम्पले ताइवानलाई हतियार बिक्रीको विषयलाई चीनसँगको वार्तामा ‘राम्रो कार्ड’ का रूपमा प्रयोग गर्न सकिने बताएका थिए। त्यसयता प्रस्तावित हतियार प्याकेजको स्वीकृति रोकिएको छ।

तर पर्ड्युले ट्रम्पको ताइवानसम्बन्धी नीतिमा कुनै परिवर्तन नभएको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार ट्रम्प ताइवानप्रति आफूले देखेको सबैभन्दा बलियो समर्थन गर्ने अमेरिकी राष्ट्रपतिमध्ये एक हुन्।

चिनियाँ सरकारी समाचार संस्था सिन्ह्वाका अनुसार गत साता ट्रम्पसँगको भेटमा सीले अमेरिकाले ‘ताइवान स्वतन्त्रता’को विरोध गर्ने आफ्नो अडान कायम राख्नुपर्ने बताएका थिए।

अमेरिकी सरकारले भने चीनलाई हतियार बिक्री गर्ने कुनै योजना नरहेको स्पष्ट पारेको छ। अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका अनुसार विद्यमान कानुनले चीनलाई अमेरिकी हतियार बिक्री गर्न रोक लगाएको छ।

‘मजाक भए पनि संवेदनशील विषय’

ट्रम्पले चीनलाई अमेरिकी हतियार बिक्रीबारे सीसँग प्रश्न गरेको विषय सार्वजनिक भएपछि एसियाली सुरक्षा मामिलाका विज्ञहरूले यसलाई असामान्य टिप्पणीका रूपमा चर्चा गरेका छन्।

एसियाली सुरक्षा मामिलाका विज्ञ ज्याक कुपरले चीनलाई अमेरिकी हतियार बिक्रीको सम्भावनाबारे कुरा गर्नु र अर्कोतर्फ ताइवानका लागि प्रस्तावित हतियार बिक्रीको निर्णय रोकिराख्नुबीचको सम्बन्धबारे प्रश्न उठाएका छन्।

पूर्वअमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्ल्यू बुसका एसिया सल्लाहकार डेनिस वाइल्डरले भने ट्रम्पले सीलाई जिस्क्याउन वा अमेरिकी हतियारको क्षमता देखाउन त्यस्तो प्रश्न गरेको हुन सक्ने बताएका छन्। तर यस्तो विषयमा मजाककै रूपमा टिप्पणी गरिए पनि त्यसले ताइवान तथा पूर्वी एसियामा रहेका अमेरिकी साझेदारहरूबीच अमेरिकाको प्रतिबद्धताबारे थप प्रश्न उठाउन सक्ने उनको भनाइ छ।

यसअघि ट्रम्प प्रशासनले गत डिसेम्बरमा ताइवानका लागि ११ अर्ब १० करोड डलर बराबरको हतियार बिक्री स्वीकृत गरेको थियो। पर्ड्युका अनुसार सन् १९७९ यता कुनै पनि अमेरिकी राष्ट्रपतिले ताइवानका लागि स्वीकृत गरेकोभन्दा ट्रम्पको कार्यकालमा स्वीकृत हतियारको मात्रा ५० प्रतिशतभन्दा बढी छ।

तर ताइवानले अहिले थप करिब १४ अर्ब डलर बराबरको हतियार प्याकेज स्वीकृतिको प्रतीक्षा गरिरहेको छ। अमेरिकाका लागि ताइवानका दूत अलेक्जेन्डर युईले आइतबार सीबीएस न्युजसँग कुरा गर्दै अमेरिकाले लामो समयदेखि ताइवानको प्रमुख हतियार आपूर्तिकर्ताका रूपमा भूमिका निर्वाह गर्दै आएको भन्दै नयाँ प्याकेज छिट्टै स्वीकृत हुने आशा व्यक्त गरेका छन्।

अमेरिका ताइवानलाई औपचारिक रूपमा स्वतन्त्र राष्ट्रका रूपमा मान्यता दिँदैन। ‘एक चीन नीति’अनुसार अमेरिकाले चीनको सरकारका रूपमा जनवादी गणतन्त्र चीनलाई मान्यता दिएको छ। तर ताइवानमाथि चीनको सार्वभौमसत्ताको दाबीलाई अमेरिकाले स्वीकार गरेको छैन।

अमेरिकी कानुनले ताइवानलाई आफ्नो आत्मरक्षाका लागि आवश्यक सैन्य सामग्री उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरेको छ। यसै सन्दर्भमा ट्रम्पले सीसँग चीनलाई अमेरिकी हतियार बिक्रीबारे प्रश्न गरेको भनाइ सार्वजनिक भए पनि चीनलाई त्यस्तो हतियार बिक्री गर्ने कुनै औपचारिक प्रस्ताव वा योजना भने अघि बढेको देखिएको छैन।